Trakya’nın köklü peynir geleneği, Edirne Olgunlaşma Enstitüsü tarafından titizlikle yürütülen “Peynir Rotası” projesiyle kapsamlı bir arşive dönüştürülüyor. “2025 Aile Yılı” kapsamında hazırlanan proje, bölgenin gastronomi kültürünü ailelerden derlenen özgün tarifler, üretim teknikleri ve yerel yöntemlerle birlikte belgelerken, özellikle kuşaktan kuşağa aktarılan “Anne Reçeteleri”ni kalıcı bir kaynak haline getirmeyi amaçlıyor.
Projenin ilk aşamasında Edirne merkezde saha çalışması yapan ekipler, dört kuşaktır peynircilik yapan Doruk Yardımcı ve Erhan Akgün ile görüşerek Coğrafi İşaretli Edirne Beyaz Peyniri’nin üretim sürecini adım adım kayıt altına aldı. Çiğ sütün kalitesi, mayalama gelenekleri ve olgunlaştırma teknikleri üzerine yapılan detaylı görüşmeler, peynirin bölge kültüründeki yerini bir kez daha hatırlattı.
Araştırma ekibi daha sonra Kırklareli’nin Büyükmandıra beldesinde peynircilik geleneğini sürdüren ailelerle buluştu. Demir Çölgeçen’in Eski Kaşar üretimindeki ustalığı, Gülten Çölgeçen’in nesillerdir saklanan peynir tatlısı tarifi ve Aynur Sezer’in peynirin mutfaktaki kullanımına dair paylaşımları arşive eklendi. Bu çalışma, bölgede kadınların emek ve bilgi birikiminin peynir kültürünün yaşamasındaki önemli rolünü ön plana çıkardı.
Proje, yalnızca peynirle sınırlı kalmayarak Trakya’nın zengin süt ürünleri geleneğinin diğer unsurlarını da ele aldı. Lalapaşa’nın Uzunbayır köyünde yapılan çekimlerde, yedi kuşaktır yoğurt üreten Samet Çelik’in aileden devraldığı yöntemler ayrıntılı şekilde belgelendi. Yoğurdun yapım süreci, mayalama teknikleri ve saklama koşullarına dair aktarılan bilgiler, bölgedeki üretim kültürünün sürekliliğini gözler önüne serdi.
Toplanan veriler, Trakya’da peynir altı suyu gibi yan ürünlerin tarih boyunca israf edilmediğini; lor, tarhana ve çeşitli hamur işlerinde değerlendirildiğini ortaya koyarak bölgenin yüzyıllardır “sıfır atık” anlayışını benimsediğini de gösterdi.
Edirne Olgunlaşma Enstitüsü yetkilileri, proje tamamlandığında oluşturulacak arşivin Trakya’nın gastronomik kimliğini korumanın yanı sıra bölge peynirlerinin ulusal ve uluslararası vitrinde daha güçlü bir şekilde tanıtılmasına katkı sağlayacağını belirtti. Ayrıca bu çalışmanın gelecekte yapılacak akademik araştırmalar için önemli bir başvuru kaynağı olacağı ifade edildi.(Haber:Hasan Yiğit KONAKLILAR)
